Saturi yazı serisinde sona geldik! İlk olarak bakalım hangi bölgelere ait saturilerden henüz bahsetmemişim: Chungcheong, Gangwon, Geongsang ve Jeolla.
İlk önce Chungcheong saturisine göz atalım mı?
Chungcheong aksanıyla alakalı geçmişten beri sıklıkla kullanılan şaka şu şekilde: "Bir baba ve oğlu tepeye doğru yürümektelermiş ve oğlan çok büyük bir kaya parçasının aşağı doğru yuvarlanarak üzerlerine geldiğini görmüş. Oğul babasına: "Baaaaabaaaaaa, ooorrrraaaadaaan büüüyüüüük biiiiir kaaaayaaa paaaarçaaasııııı yuuuuuvaaaaaarlaaaaanııııııyooooor" diyecekken cümlesini bitiremeden kaya babasının üzerine gelerek babasını öldürmüş." Bu şakadan da anlayacağınız üzere baya bir yavaş konuşuyorlar.
Chungcheong saturisi sıklıkla ㅗ (o) sesini ㅜ (u) sesi ile değiştiriyor ve ㅛ ("yo") eki de ㅠ ("yu") şeklinde söylenmekte. Mesela örnek verecek olursak 하세요" ("haseyo", "lütfen yapınız") demek yerine "하세유" ("haseyu") şeklinde telaffuz edildiğini duyacaksınız yada kısa haliyle "하슈" ("haşu") da kullanılmakta.
[Ek bilgi: Kore'nin Atası (Babası) Chungcheonglu olduğu için Korece'nin kendisi bazen bu saturiye dönüşmekte.]
Kısa bir video ile Chungcheong saturisini dinleyelim o halde.
Gangwon bölgesine gelecek olursak; Gangwon bölge olarak çok büyük bir alana sahip olsa da yüksek Taebaek dağ sırası bölgeyi ikiye böldüğü için tarihsel olarak Gangwon’da yaşayan insan sayısı daha az. Bölgede az insan yaşadığından dolayı Gangwon’da çok farklı bir lehçe oluşmamış. Bu Seul ile fiziksel bir bariyeri olmayan Gangwon batı bölgesi için kısmen doğru (Hongcheon, Chuncheon şehirleri gibi).
Fakat Gangwon’un Kore’nin doğu kesimine dokunan kısmında (Yeongdong bölgesi olarak da bilinmekte, dağların doğusu anlamına geliyor) kendine has bir lehçe oluşmuş durumda. Bunun sebebi de bölgenin dik dağlar sebebiyle diğer bölgelerle iletişiminin kesilmiş olmasına bağlanmakta.
Standart Korece’nin aksine Gangwon lehçesi Çince ve Vietnamca’da olduğu gibi eşsesli kelimeleri ayırt etmek için tonlamada farklılık yaparak kelimenin hangi anlama geldiğini belirtiyor. Aynı zamanda standart Korece’den çok farklı olan kelimelere de sahip. Örneğin, 콩칠팔새삼육하다 ("dalga geçmek") veya 맨자지 ("beyaz pirinç") gibi kelimeler bu lehçeye has.
Gyeongsang lehçesinin en belirgin özelliği ise standart Korece’deki sıklıkla kullanılan belirli seslerin telaffuz edilememesi. Örneğin, eğer bir kelimenin başlangıç sesinde ㅆ bulunuyorsa Gyeongsang lehçesi bu sesi telaffuz edemiyor. Mesela Korece’de çok fazla kullanılan pirinç anlamına gelen 쌀(şal) kelimesini düzgün bir şekilde söyleyemiyorlar. Bunun yerine 살(sal) şeklinde telaffuz ediyorlar.
Aynı zamanda Gyeongsang-do’da sesli harf olan ㅡ sesi de yok ve ㅓ(o) şeklinde telaffuz ediliyor. Eğer Gyeongsang’lı birisi müzik anlamına gelen 음악(ımak) kelimesiyle karşı karşıya gelirse 엄악(omak) şeklinde bunu söyleyecektir.
Bu lehçenin ㅘ (va) veya ㅢ(ıy) gibi birleşik seslilerle de sıkıntısı var. Birçok durumda Gyeongsang lehçe냐 birleşik seslilerin ilk sesini düşürüyor. Bu yüzden elma anlamındaki 사과(sagwa) kelimesi 사가 (saga) şeklinde telaffuz ediliyor. Doktor 의사 (ıysa) kelimesini de 이사 (isa) şeklinde söylüyorlar.
Eski Başkan Kim Young Sam Gyeongsangnamlı olması sebebiyle ne zaman turizmi canlandırmak adına yaptığı konuşmalarda turizm endüstrisi anlamına gelen 관광산업(gwangwangsanob) kelimesini söylese kıs kıs gülüşlerle karşı karşıya kalıyordu. Sebebi de tahmin edeceğiniz üzere ㅘ(wa) sesini telaffuz edememesiydi. Ve bu kelimeyi kullanamamadaki eğilimi yüzünden tecavüz endüstrisini destekliyormuş gibi oluyordu çünkü kelimeyi 강간산업(ganggansanob) şeklinde söyleyince anlamı değişerek tecavüz endüstrisine dönüşüyordu.
“Honam” bölgesi olarak da bilinen bu güneydoğu bölgesi Jeolla da kendisine has çok farklı bir lehçe geliştirmiş durumda. Seul aksanından daha yavaş ama Chungcheong’tan daha hızlı olan bu lehçede de Gyeongsang lehçesi kadar olmasa da çok fazla seste yükselmeler ve alçalmalar mevcut.
Jeolla lehçesi sıklıkla belirli kelimelere ekstradan ㅅ(s) ve ㅂ(b) harflerini ekliyor. Mesela karıştırmak anlamına gelen 저어라(jo-o-ra) kelimesi 젓어라(jo-so-ra) şeklinde telaffuz ediliyor. Farkettiyseniz kelimeye ‘s’ sesi eklendi. Yada sıcak anlamındaki 더워(dovo) kelimesi de 덥어 (dobo) diye söyleniyor.
Çoğunlukla ㅏ (a) ve ㅓ(ou) sesleri de şeklinde telaffuz ediliyor. Örneğin kalp anlamındaki 마음(maım) kelimesi 매음 (meım) şeklinde, pirinç keki anlamındaki 떡(dokk) kelimesi 떽(ddeg) şeklinde söyleniyor.
Jeolla lehçesinin en belirgin farklılaşan özelliği ise cümleyi sonlandıran sesli fiil çekimleri. En bilinen karakteristik cümleleri ekstradan gelen 잉(ing) sesiyle bitirme eğilimi. (Örnek: 재미없다 (jemiobda)--> 재미없다잉(jemiobdaing), "[Bu] eğlenceli değil.")
Diğer bir cümle sonu eki olan saygı ifadesiveren ~요(yo) ise ~이라 (ira) veya ~어라 (ora) haline dönüşmekte. (Örnek: 좋구만요 (johgumanyo)--> 좋구만이라 (johgumanira) ("[Bu] iyi."); 다 먹었어요(da mogossoyo) --> 다 먹었서라 (da mogossora) ("[Ben] yemeği bitirdim."))
Sesli fiil çekimi ~데(de) ise ~디(di)‘ye dönüşmekte. Mesela 그런데 (kıronde) diyecekseniz Jeolla’da 그런디 (kırondi) diye söyleminiz lazım.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Tüm saturi çeşitlerini çok gülerek öğreneceğiniz ve benim de severek takip ettiğim Dave'in videosunu mutlaka izlemelisiniz! Buraya bırakıyorum video'yu;
Saturi serisini ben yazarken çok eğlendim, umarım sizler de okurken eğlenmişsinizdir. Bunun gibi hem bilgilendirici hem de eğlenceli yazı serilerim devam edecek! Takipte kalın!
~granny in korea
